1. ข้อมูลทั่วไป (Outline)
บกบุนจา (Bokbunja) คือผลของไม้พุ่มผลัดใบประเภท ราสเบอร์รี่ดำสายพันธุ์เกาหลี จัดอยู่ในตระกูลกุหลาบ (Rosaceae)
พืชชนิดนี้พบได้ทั่วไปทางตอนใต้ของคาบสมุทรเกาหลี ลำต้นมีความสูงได้ถึง 3 เมตร จุดที่ต่างจากราสเบอร์รี่ทั่วไปคือ หนามบนกิ่งก้านจะมีชั้นไขสีขาวหนาปกคลุมคล้ายกับกิ่งกุหลาบ ดอกจะบานในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน และจะให้ผลสีแดงในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงสิงหาคม ซึ่งต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีดำสนิท มีลักษณะภายนอกคล้ายกับแบล็กเบอร์รี่ (Blackberry)
แม้ผลของบกบุนจาจะใหญ่กว่าราสเบอร์รี่สายพันธุ์อื่น แต่มีความเปรี้ยวน้อยกว่าและระดับน้ำตาลค่อนข้างต่ำ (ประมาณ 10 Brix ขณะที่ราสเบอร์รี่ทั่วไปอยู่ที่ 12 Brix) ทำให้หลายคนที่เคยทานแต่แบบแปรรูปใส่น้ำตาล พอมาลองทานผลสดจึงมักจะรู้สึกจืดกว่าที่คิด นอกจากนี้เมล็ดของมันยังมีความแข็งและหนา หลายคนจึงนิยมคั้นดื่มเฉพาะน้ำแล้วคายเมล็ดทิ้ง ทั้งนี้ หากจะนำไปทำยาแผนโบราณ มักจะเก็บเกี่ยวตั้งแต่ตอนที่ผลยังไม่สุกดี
2. ชื่อเรียกและการจำแนก (Designation)
คำว่า “บกบุนจาสตรอว์เบอร์รี” มักเป็นชื่อเรียกติดปากในบางท้องถิ่น แต่ในทางวิชาการและยาสมุนไพรจะเรียกว่า “บกบุนจา” เท่านั้น เนื่องจากผลที่สุกเต็มที่จะมีสีดำคล้ายองุ่น จึงมีชื่อเล่นว่า “ราสเบอร์รี่กินผลดำ”
ในเชิงการจำแนกค่อนข้างมีความสับสน เพราะมีการนำเข้า Western Black Raspberry จากอเมริกามาปลูกในแถบโกชาง (Gochang) จนได้รับการจดทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ร่วมกับสายพันธุ์ท้องถิ่น ทำให้ปัจจุบันทั้งเกษตรกรและผู้บริโัดเจนลำบากระหว่างสายพันธุ์เกาหลีแท้ (Rubus coreanus) กับสายพันธุ์อเมริกา (Rubus occidentalis)
นอกจากนี้ ในเกาหลีเหนือและไต้หวันยังมีการเรียกพืชในตระกูลราสเบอร์รี่สายพันธุ์อื่นที่ใกล้เคียงกันว่าบกบุนจาด้วยเช่นกัน
3. ที่มาของชื่อและตำนาน (Origin of Name)
ชื่อ “บกบุนจา” (覆盆子) มีรากศัพท์มาจากคำว่า “พลิก” (Bok) และ “อ่าง/กระโถน” (Bun) ซึ่งมีตำนานที่มาอันโด่งดัง 2 แนวทาง:
-
ลักษณะทางกายภาพ: เชื่อว่าชื่อนี้มาจากการที่ตัวผลมีรูปร่างคล้ายโถหรืออ่างที่วางคว่ำลง
-
พลังแห่งปัสสาวะ: เป็นความเชื่อที่หยั่งรากลึกว่า หากรับประทานผลไม้ชนิดนี้จะช่วยบำรุงกำลังอย่างมหาศาล จนเมื่อถ่ายปัสสาวะ แรงขับจะรุนแรงถึงขั้นทำให้กระโถน (ที่ใช้รองถ่ายในบ้านสมัยก่อน) พลิกคว่ำได้เลยทีเดียว
ตำนานนี้สะท้อนความจริงในเชิงสุขภาพ เพราะบกบุนจาอุดมไปด้วยแอนโทไซยานิน, โพแทสเซียม และวิตามิน ซึ่งช่วยบำรุงระบบไหลเวียนโลหิตและไต รวมถึงช่วยชะลอวัย (Anti-aging) ซึ่งดีต่อร่างกายมากกว่าการบริโภคผลิตภัณฑ์บำรุงกำลังที่มีสารเคมีเจือปน
บันทึกจากตำราตงอึยโบกัม (Donguibogam): > บกบุนจามีสรรพคุณเสริมสร้างการทำงานของไตและแก้อาการปัสสาวะบ่อยผิดปกติ ช่วยให้ร่างกายแข็งแรงจน “กระโถนปัสสาวะไม่ได้ใช้งานจนต้องคว่ำไว้”
4. เกร็ดน่ารู้เพิ่มเติม (Etc.)
-
ความต่างของรสชาติ: บกบุนจามีรสสัมผัสที่เข้มข้นและลึกกว่าแบล็กเบอร์รี่เมื่อนำมาทำน้ำผลไม้ แต่แบล็กเบอร์รี่จะมีความหวานและนุ่มนวลกว่า
-
การแปรรูป: นิยมนำไปดองเหล้า เรียกว่า “บกบุนจาจู” (Bokbunjaju) และมีเหล้าโซจูผสมน้ำบกบุนจาวางจำหน่ายทั่วไป
-
ชื่อในวงการไอที: บกบุนจา เป็นชื่อเล่นที่คนเกาหลีใช้เรียกโทรศัพท์ยี่ห้อ BlackBerry
-
ข้อควรระวัง: หากเก็บไว้นาน น้ำจากผลไม้ที่มีสีแดงเข้มมากจะไหลออกมาและแห้งกรัง ซึ่งอาจดูน่ากลัวคล้ายร่องรอยใน “ที่เกิดเหตุฆาตกรรม” ได้หากไม่ระวัง
-
ผลข้างเคียง: การรับประทานในปริมาณที่มากเกินไปอาจทำให้เกิดอาการปวดท้องหรือท้องเสียได้
